Түркия ЮНЕСКОнун мурастарын дрондор менен кайтара баштады

Түркиянын Маниса провинциясындагы байыркы Сард шаары менен Бин-Тепе Лидия көрүстөндөрүн коргоо үчүн дрондук көзөмөл жана коопсуздук борбору ачылды. Эми тарыхый аймак абадан көзөмөлдөнүп, мыйзамсыз археологиялык казууларды жана эстеликтерге зыян келтирүү аракеттерин аныктоо мүмкүнчүлүгү кеңейтилет.

Сард байыркы Лидия мамлекетинин борбору болгон. Ал өзүнүн байлыгы жана алгачкы тыйындарды чыгаруу тарыхы менен белгилүү. Анын жанындагы Бин-Тепе падышалык көрүстөн катары таанымал. Дээрлик 75 чарчы чакырым аянтты ээлеген жерде 120дан ашык дөбө мүрзө бар.

Сард жана Бин-Тепе 2025-жылы Лидия цивилизациясынын Анатолиядагы археологиялык жана архитектуралык мурасын чагылдырган тарыхый аймак катары ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген.

Жаңы борбор Түркиянын маданият жана туризм министри Мехмет Нури Эрсойдун катышуусунда ачылды. Карныйарык-Тепе дөңсөөсүнүн жанындагы мурдагы археологиялык экспедициянын имараты оңдолуп, көзөмөл борборуна айландырылган.

Борбор алыс аралыкта уча алган жана түнкү көрүү мүмкүнчүлүгүнө ээ эки дрон менен жабдылды. Ошондой эле үч антенна системасы, көзөмөл станциялары, чоң экрандар жана коопсуздук камералары орнотулду. Кызматкерлер дрондорду башкаруу боюнча атайын окуудан өтүп, тиешелүү сертификаттарды алышкан.

Абадан көзөмөл жүргүзүү учурунда шектүү аракеттер же мыйзамсыз казуунун белгилери байкалса, маалымат ыкчам чара көрүү үчүн жандармерияга берилет.

Мехмет Нури Эрсойдун айтымында, жаңы системанын негизги максаты тарыхый жайларга коркунуч жараткан аракеттерди эрте аныктап, мыйзамсыз казууларды баштала электе токтотуу.

Түркия маданий мурастардын мыйзамсыз жүгүртүлүшүнө каршы күрөштү алдын алуу, эл аралык кызматташтык жана өлкөдөн чыгарылып кеткен баалуулуктарды кайтаруу багыттарында жүргүзүп келет.

Бул жаатта өлкө ЮНЕСКО, Интерпол, Дүйнөлүк бажы уюму жана БУУнун Баңгизаттар жана кылмыштуулук боюнча башкармалыгы менен кызматташат. 2021-жылы АКШ менен маданий баалуулуктарды импорттоого чектөө киргизүү боюнча меморандумга кол коюлуп, 2026-жылы анын мөөнөтү дагы беш жылга узартылган.

Министрдин маалыматына ылайык, 2002-жылдан бери чет өлкөлөргө мыйзамсыз чыгарылып кеткен 13 миң 474 маданий баалуулук Түркияга кайтарылган. Алардын 9 миң 159у акыркы сегиз жылда өлкөгө жеткирилген.

Кайтарылган тарыхый мурастардын арасында байыркы Бубон шаарынан табылган Марк Аврелийдин коло айкели, Дүвердин терракота архитектуралык такталары, Изник керамикалык плиткалары жана Урарту дооруна таандык коло буюмдар бар.

Ошондой эле Улуу Британиядан кайтарылып, Сидамара саркофагы менен кайра бириктирилген Эростун башы, АКШдан алып келинген Зеугма мозаикасынын панели жана Нидерланддан кайтарылган Бозгожа мечитинин жазуусу да өлкөгө жеткирилген.

Сарддагы дрондук көзөмөл борбору азырынча пилоттук долбоор катары иштейт. Анын жыйынтыгына жараша Түркияда маданий мурастарды коргоо үчүн ушундай технологияларды башка тарыхый аймактарда колдонуу маселеси каралат.

Фото www